Cervicogene hoofdpijn

Cervicogene hoofdpijn.
Geschat wordt dat van de chronische en recidiverende hoofdpijn 15 tot 20% cervicogeen (uit de nek komend) bepaald is en gewoonlijk meest aanhoudend verschijnsel na een trauma van de nek, zoals whiplash. De Cervicogene hoofdpijn komt meer bij vrouwen voor.

Klachtenbeeld:
De Noorse neuroloog Dr. Ottar Sjaastad gebruikte de term cervicogene hoofdpijn in de tachtiger jaren als eerste. Zijn belangrijkste drie criteria voor de diagnose:

1-	hoofdpijn steeds aan dezelfde zijde van het hoofd, soms is de hoofdpijn dubbelzijdig maar dan overheerst deze zijde.
2-	de hoofdpijn wordt geprovoceerd door langdurige hoofdhouding of bewegingen van het hoofd, de hoofdpijn kent geen vast patroon
3-	bewegingsbeperking in het draaien van het hoofd naar links of rechts.

Daarnaast benoemt G.A. Jull:

-	de hoofdpijn ontstaat en gaat gepaard met pijn in de nek / achterhoofd.
-	de hoofdpijn overheerst andere mogelijk erbij optredende verschijnselen als misselijkheid, licht in het hoofd en duizeligheid.
-	de hoofdpijn kan op elke leeftijd ontstaan en gewoonlijk gerelateerd aan een trauma, degeneratieve gewrichtsaandoening of langdurige, eenzijdige statische belasting

Elk criterium voor de diagnose cervicogene hoofdpijn is niet uniek. Migraine, spierspanningshoofdpijn en zelfs Cluster hoofdpijn kunnen deze verschijnselen presenteren. De International Association on the Study of Pain in 1994 ziet dan ook als de diagnose voor Cervicogene hoofdpijn een duidelijke klachtenvermindering na een zenuwblokkade van de n. occipitalis major.

Functieonderzoek:
Cervicogene hoofdpijn, als elke aandoening van het houdings- en bewegingsapparaat, zal zich manifesteren in stoornissen van het gewricht(en), de spieren en de zenuwstructuren.
Pathognomisch (= kenmerkend ) voor Cervicogene hoofdpijn is een pijnlijke beperking in de bovenste drie neksegmenten ( C0-C3). Manueel therapeutisch onderzoek is voldoende geschikt gebleken om deze gewrichtsdisfunctie te bepalen. Disfunctie van de diepe halsspieren ( m. longus colli, m longus capitis), de diepe nekspieren ( m. multifidus, m semispinalis cervicis posterior) en de rompspieren ( m. serratus anterior, m. trapezius p. descendens) is bijna altijd gekoppeld aan nekpijn. Met een specifiek test ontwikkeld door G.A. Jull, gebruikmakend van de stabilizer, worden de diepe hals- en nekspieren getest vanwege hun controle op de positie van het hoofd en hun handhaving van de stabiliteit van de halswervelkolom. Hun rol in de juiste gewaarwording van stand en beweging van hoofd en nek wordt getest volgens Revel. De rompspieren worden op

De behandeling.
De behandeling richt zich op de gevonden functiestoornissen.De gewrichtsfunctie wordt verbetert met manuele therapie ondersteund door onderstaand oefenprogramma. - De controlerende en stabiliserende functie van de spieren, evenals de positie-en bewegingszin worden getraind. De training kenmerkt zich door een rustige, gedoseerde opbouw. - Houdingscorrectie, ergonomische en leefstijl adviezen beinvloeden de thuis- en werksituatie overeenkomstig. Belangrijk is te onthouden dat de stoornissen zijn ontwikkled over een lange periode van tijd. De CH zal dus veelal niet verdwijnen in weken.

Het oefenprogramma
Voer alle oefeningen rustig en gecontroleerd uit. De oefeningen hebben tot doel de bewegingsuitslag van de nek te herstellen, de spiercontrole rond nek, schoudergordel te verbeteren en onnodige belasting door een verkeerde houding of spierspanning te verminderen.

Kijk ook naar het oefenprogramma bij chronische nekpijnI. Dit succesvolle programma voor chronisch nekpijn van Ylinen is ook effectief bij andere bijkomende klachten. Het programma met spierkracht – en spieruithoudingsoefeningen voor de nek en de schoudergordel gecombineerd met rekoefeningen blijkt ook een effectieve behandeling bij cervicogene hoofdpijn.

Oefenprogramma:cervicogene hoofdpijn					Regio:nek
Stop met de oefeningen en overleg met uw fysio/manueel therapeut bij: -duizeligheid, licht in het hoofd gevoel, veranderd zien, flauwvallen of desori?ntatie -plotselinge schietende pijn in de arm, of doofheid of zwakte in uw arm of hand -ongewone, ernstige nekpijn -steeds provocatie van aanhoudende hoofdpijn Bij elke oefening: -Beweeg soepel, langzaam en gelijkmatig. De sleutel is precisie en controle. -Ontspan mond en kaak. Houdt de lippen losjes gesloten, tanden licht van elkaar en de tong rust tegen het gehemelte. -Houdt de schouders ontspannen achter en laag. -Probeer naar beide kanten dezelfde bewegingsuitslag te maken. Als een zijde stijver is beweeg dan zacht tegen de stijfheid in. Beweeg naar die zijde iets vaker. -Houdt rekening met licht ongemak, maar onthoudt dat de oefeningen geen sterke pijn mogen veroorzaken.
Sel.	Oefeningen:	Afbeelding	Sel.	Oefeningen:	Afbeelding
	Oefening: 1 Kenmerk: CCFEx Kin in Uitgangshouding: ruglig met hoofd op een zacht kussen met de knie?n opgetrokken Uitvoering: Knik rustig en langzaam met het hoofd voorover alsof u ja knikt. Voel de aanspanning van de diepe halsspieren voor in de hals. Stop met knikken net voordat de oppervlakkige halspieren aanspannen (=hard worden). Houdt de knikpositie gedurende seconden vast. Beweeg vervolgens het hoofd rustig terug naar de uitgangshouding. Aantal:10 herhalingen			Oefening: 2 Kenmerk: Hoofd rotatie Hoofd rotatie Uitgangshouding: ruglig met hoofd op een zacht kussen met de knie?n opgetrokken Uitvoering: Draai rustig het hoofd van de ene naar de andere kant. Kijk in de richting van de beweging. Probeer geleidelijk te verbeteren totdat de kin in lijn met de schouder komt. Aantal:10 herhalingen
	Oefening: 3 Kenmerk: Correcte zithouding Correcte zithouding Corrigeer uw houding regelmatig door rustig de onderrug uit te strekken. Trek nu rustig de schouders naar achteren en beneden. Houdt deze positie gedurende 10 seconden vast. Deze positie voorkomt en vermindert pijn en spanning in de spieren van de nek en schouders. Herhaal deze correctieoefening regelmatig, om het half uur gedurende de dag. U kunt de oefening uitvoeren op het werk, in de auto, trein of bus en zittend thuis.			Oefening: 4 Kenmerk: Nek isometrisch Nek isometrisch (geen beweging) Zit in de correcte houding als hierbij beschreven. Zorg ervoor dat uw kin ontspannen is en licht naar beneden staat. Plaats uw rechterhand tegen uw rechterwang. Probeer rustig uw hoofd tegen uw vingers in te draaien om over uw rechter schouder heen te kijken. Houdt de aanspanning gedurende 5 seconden vast. Gebruik 10 tot 20 % van uw kracht, niet meer! Herhaal met de linkerhand op de linkerwang. Aantal:5 herhalingen
	Oefening: 5 Kenmerk: Rotatie Rotatie Zit in de correcte houding als hierbij beschreven. Draai rustig het hoofd van de ene naar de andere zijde. Kijk in de richting van de beweging. Probeer geleidelijk te verbeteren totdat de kin in lijn met de schouder komt. Aantal:10 herhalingen			Oefening: 6 Kenmerk: Zijwaarts buigen Zijwaarts buigen Zit in de correcte houding als hierbij beschreven. Beweeg rustig uw oor richting uw schouder totdat een lichte rek aan de andere zijde van de nek optreedt. Herhaal aan de andere zijde. Aantal:10 herhalingen
	Oefening: 7 Kenmerk: Voor- en achterover buigen. Voor- en achterover buigen. Buig uw hoofd rustig voorover richting uw borst. Stuur de beweging met uw kin. Met de kin startend breng uw hoofd terug naar de startpositie en buig het hoofd vervolgens rustig achterover om naar het plafond te kijken. Sturend met de kin brengt u het hoofd terug naar de startpositie. Aantal:10 herhalingen			Oefening: 8 Kenmerk: ballon Uitgangshouding : Stand met rug tegen de muur. Plaats een ballon tussen het achterhoofd en de muur. Uitvoering: Knik rustig en langzaam met het hoofd voorover alsof u ja knikt. Voel de aanspanning van de diepe halsspieren voor in de hals. Stop met knikken net voordat de oppervlakkige halspieren aanspannen (=hard worden). Houdt de knikpositie gedurende 5 seconden vast. Het achterhoofd wordt hierbij licht tegen de ballon gedrukt. De ballon kan hierbij licht langs de muur omhoog gaan. Blijf recht vooruit kijken. Herhaal 8 tot 10 maal, tweemaal per dag. Aantal:10 herhalingen Duur oef.: 10 tel
Bron:	Jull G. Management of Cervical Headache. Manual Therapy 2(4):182-190, 1997.				prod: M. de Kogel

Referenties:
Barnsely L, Lord SM, Wallis BJ, Bogduk. The prevalence of chronic cervical zygapophyseal joint pain after whiplash. Spine 1995;20:20-26.
Bronfort G, Evans R, Nelson B, Aker P, Goldsmith CH, Vernon H 2001. A randomized clinical trial of exercise and spinal manipulation for patients with chronic neck pain. Spine 26:788-799.
Jull GA 2000. Deep cervical flexor muscle dysfunction in whiplash. Journal of Musculoskeletal Pain 8:143-154.
Jull G, Trott P, Potter H, Zito G, Niere K, Shirley D, Emberson J, Marschner I, Richardson C. A randomized controlled trial of exercise and manipulative therapy for cervicogenic headache, Spine 2002 Sep 1;27(17):1835-43.
Karlberg M, Persson L and Magnusson M (1995): Reduced postural control in patients with chronic cervicobrachial pain syndrome. Gait and Posture 3: 241-249.
Nederhand MJ, Ijerman MJ, Hermens HJ, Baten CT and Zilvold G (2000) Cervical muscle dysfunction in chronic whiplash associated disorder Grade 11 (WAD-11). Spine 25: 1939-1943.
Revel M, Andre-Deshays C and Minguet M (1991):Cervicocephalic kinesthetic sensibility in patients with cervical pain. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation 72: 288-291.
Silverman JL, Rodriguez AA, Agre JC 1991. Quantitative cervical flexor strength in healthy subjects and in subjects with mechanical neck pain. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation 72:679-81.
Taimela S, Takala EP, Asklöf T, Seppälä K and Parviainen S (2000): Active treatment of chronic neck pain. Spine 25: 1021-1027.
Treleaven J, Jull G, Atkinson L. Cervical musculoskeletal dysfunction in postconcussional headache. Cephalgia 1994;14:273-279.
Jari Ylinen, MD, PhD1, Riku Nikander, PhD, PT2, Matti Nykänen, MD, PhD3, Hannu Kautiainen, BA4 and Arja Häkkinen, PhD1,5, EFFECT OF NECK EXERCISES ON CERVICOGENIC HEADACHE: A RANDOMIZED CONTROLLED TRIAL, J Rehabil Med Preview 2010
Vincent MB, Luna RA 1999 cerviogenic headache: a comparison with migraine and tension type headache. Cephalgia 19 (25);11-16
Watson DH, Trott PH. Cervical headache: an investigation of natural head posture and upper cervical flexor muscle performance. Cephalgia 1993:13;272-284.